Gure pribilegioak

Gure bideak ez dira berdinak, gure gizatasuna bai.

Amerikatik gatozen emakume migratzaileok maizago hitz egin beharko genuke horretaz, ez geure historiei garrantzia kentzeko, ezta gure herria utzi dugunon artean sufrimendu-lehia ezartzeko ere, baizik eta egokitzapenari, nostalgiari, aukerei eta hasiera berriei buruzko gure elkarrizketen artean oharkabean igarotzen den errealitate bat aitortzeko: pertsona guztiok ez dugu baldintza berberetan migratzen, eta, muga bat zeharkatzearen esperientzia partekatzen badugu ere, bizitza berri batera garamatzaten bideak oso desberdinak izan daitezke.

Latinoamerikako emakume batek maletak Espainiara etortzeko prestatzen dituenean, normalean, dituen zailtasun guztiekin, abantaila garrantzitsu batzuk eskaintzen dizkion errealitate batetik abiatuta egiten du. Hegazkin-txartel bat erosten dugu, dokumentuak antolatzen ditugu, ekipajea kalkulatzen dugu eta, abiatzeko unea iristen denean, gure familia aireportuan izaten dugu agur esateko. Denbora geldiarazi nahi duten besarkadak daude, disimulatzen saiatzen garen malkoak, azken orduko argazkiak, baita opari txikiak ere, bidaian zehar eta, baita, hastear dagoen bizitzan ere, gurekin egon daitezen.

Espainiara iristen garenean agian behar beste baloratzen ez dugun zerbait aurkitzen dugu: geure hizkuntzan komunikatu gaitezke. Ez dugu hizkuntza berri bat ikasi behar helbide bati buruz galdetzeko, lan-elkarrizketa batera joateko, medikuari hitzordua eskatzeko edo sentitzen duguna adierazteko. Moldatu, ikasi, irakurri, harremandu eta loturak eraikitzen has gaitezke, hizkuntza-hesia lehen egunetik oztopo gehigarri bihurtu gabe. Egia da zailtasunak badaudela, baina abantaila apartetik abiatzen gara; elkar ulertaraz dezakegu.

Kasu askotan, norbaitek beste aldean itxaroten gaitu; ahizpa batek, lagun batek, lehengusina batek, ezagun batek edo beste pertsona baten bidez ezagutu genuen norbaitek sofa bat, gela bat, jaki bat edo, besterik gabe, lehenengo gauetan dena konpondu beharko ez dugula jakitearen lasaitasuna eskaintzen digu. Erreferentzia bat dugu, hots egiteko ate bat, eta, batzuetan, gure lehen urratsak aurkitzen laguntzen digun afektu-sare bat. Ez da beti gertatzen, baina gertatzen denean, alde nabarmena dago hasteko moduan.

Badira, halaber, errazago eskura ditzakegun lan-aukerak, hizkuntza partekatzen dugulako, hain zuzen ere. Etxeko lanak, adinekoen zaintzak, familientzako arreta, ostalaritza, merkataritza eta beste sektore batzuk lan-merkatuan sartzeko lehen ate bihur daitezke. Horrek ez du esan nahi enplegu duinak, ondo ordainduak edo gure prestakuntzarekin bat datozenak topatzen ditugunik, ezta diskriminaziorik, prekarietaterik edo esplotaziorik libre gaudenik ere. Oso prestatuta dauden emakume amerikar askok beren lanbidea bertan behera utzi behar izan dute eskura aurkitu duten horretan lanean hasteko.

Baina egoera horretan ere, espainiera hitz egitea abantaila zehatza da enplegua bilatzeari, kultura-egokitzapenari eta oraindik ulertzen ez duten hizkuntza bat ikasteari aldi berean aurre egin behar diotenen aldean.

Hala ere, nahikoa da gure begirada pixka bat zabaltzea jakiteko badirela beste emakume eta gizon batzuk kostalde hauetara iristen direnak gure ibilbidearen erosotasunetik nekez imajina genitzakeen esperientziak zeharkatu ondoren.

Afrikako hainbat herrialdetatik eta Saheleko lurraldeetatik etorritako pertsonek arriskua benetako aukera duten ibilbideak egiten dituzte. Batzuek basamortuak zeharkatzen dituzte, beste batzuek pertsonen trafiko-sareei, indarkeriari, esplotazioari eta ziurgabetasun-aldi luzeei aurre egin behar izaten diete; asko kaiuko edo ontzi prekarioetan murgiltzen dira Atlantikoa edo Mediterraneoa zeharkatzeko, eta goseak, egarriak, baldintza meteorologiko latzak eta akidurak beren bizitzak sententzia bihur daitekeen bidaia baten aurrean jartzen ditu. Batzuk lehorrera iristen dira, beste batzuk itsasoan desagertzen dira, eta helmugara iristen ez den ontzi bakoitzaren atzean familiak geratzen dira, agian inoiz ezagutuko ez dutenak maite dituzten haiek non dauden.

Iristea lortzen dutenek ere ez dute haiei harrera egiteko prest dagoen bizitza bat aurkitzen. Batzuk harrera-zentroetatik, larrialdi-baliabideetatik eta aterpetxeetatik igarotzen dira, eta bertan egoten dira beren administrazio-egoera konpontzen, bizitzeko leku bat aurkitzen eta gizarte erabat ezezagun batek nola funtzionatzen duen ulertzen saiatzen diren bitartean. Hitz egiten ez duten hizkuntzei, deszifratu behar dituzten kode kulturalei, mesfidantzaz betetako begiradei eta arbuioari egin behar diete aurre.

Ez dut esan nahi migrazio latinoamerikarra erraza denik, badakigulako ez dela horrela. Gure seme-alabengandik urrun ere negar egin dugu, gure amak faltan bota ditugu, gure esperientzia profesionala aitortua ez zela sentitu dugu eta gure nortasuna gure historia inork ezagutzen ez zuen lekuetan berreraiki behar izan dugu. Bakardadea, ziurgabetasun ekonomikoa eta gure familien une garrantzitsuetan ezin egotearen mina bizi izan ditugu. Gure dueluak benetakoak dira eta errespetu osoa merezi dute. Baina geure sufrimendua aitortzeak ez liguke eragotzi behar aitortzea beste pertsona batzuek ez dituzten abantailak ditugula.

Zaurgarri senti gaitezke, ahaztu gabe, zenbait alderditan, beste migratzaile batzuena baino bizkar-zorro askoz arinagoarekin iritsi garela. Eta hori ulertzeak ez gaitu behartzen gure aldarrikapenei uko egitera, begiratzeko gaitasuna zabaltzera baizik.

Agian benetako pribilegioa gure eskubideak defendatzeko, gure beharrak adierazteko eta oztopo gutxiago dituzten integrazio-bideak aurkitzeko aukera ematen diguten tresnak izatea da. Horregatik, agian, gure kexa batzuk berrikusteko unea da, ez isilarazteko, baizik eta ikuspegi zabalagoa emateko. Gure lekua aurkitzen ez dugulako gainezka sentitzen garenean, gogora ekar dezagun oraindik lo egiteko oherik aurkitu ez duena. Nahi dugun enplegua ez lortzeak frustrazioa sentiarazten digunean zapuzten digunean, pentsa dezagun badirela elkarrizketa batean bere gaitasunak azaldu ezin dituztenak. Gure familia faltan botatzen dugulako bakarrik sentitzen garenean, gogora dezagun badirela eurena berriz ikusiko ote duten ez dakitenak. Ez dugu minak alderatu beharrik enpatia garatzeko, eta ez dugu errudun sentitu behar izan ditugun aukerengatik. Begiratzea besterik ez da...

Izan ere, elkartasunak ez luke izan behar aurrean dugun pertsonak gure jatorria edo hizkuntza partekatzearen menpe.

Ameriketatik etorri gara, ozeanoa zeharkatu dugu hegazkinez eta gutako askok eskuak luzatuta aurkitu ditugu iristean. Jakin dezagun duintasun handia dagoela geure historiari zintzotasunez begiratzen jakitean eta, gure zailtasunen erdian ere, beste migratzaile batzuek imajina ezin ditzaketen aukerak izan ditugula onartzean. Agian benetako kontzientzia migratzailea hasten da bakarrik zenbat kostatu zaigun galdetzeari utzi eta atzetik datozenen bidea pixka bat errazagoa izan dadin zer egin dezakegun galdetzen hasten garenean.

Izan ere, behintzat hau irakatsi beharko liguke gure lurra utzi izanak: inork ez duela merezi axolagabekeriaz hartzea bizitzeko leku bat aurkitzeko dena utzi duenean. Eta ate bat irekita aurkitzeko zortea izan badugu, ez dezagun ahaztu beste norbaitentzat ere bat bihur gaitezkeela. 

Azkenean, ez ditugu aukeratzen bidaia hasteko erabiltzen ditugun zirkunstantzia guztiak, baina bai bidean aurkitzen ditugun aukerekin zer egiten dugun. Eta, agian, salbu egotearen pribilegiorik handiena ez da soilik bizitza berri bat eraiki ahal izatea, baizik eta beste pertsona batzuei ere lagundu ahal izatea.

Laster arte,

Martha Ortega