Lagunen artean eta bide berriak
Migratzea berriro hastea zela esan ziguten...
Ia inoiz esaten ez dena da, hasiera berri horretan, mamuekin bizitzen ere ikasten dela.
Emigratzea ez da herrialdez aldatzea bakarrik, erritmoa, hizkuntza emozionala eta barne-erreferentziak aldatzea baizik. Migratzen dugunok ez dugu lurralde bat bakarrik uzten: munduan bizitzeko modu ezagun bat uzten dugu. Askok faltan botatzen dugu gure historia, eguneroko bizitza, azalpenik behar ez duten loturak. Faltan botatzen ditugu denbora guztian indartsu izatera igaro aurretik ginenak ere. Eta prozesuaren zati hori oso gutxitan izendatzen da.
Istorio batzuek ez dute lortzen berriro elkartzea. Berriro topo egiten ez duten pertsonak, familiak eta afektuak, berriro elkar ikusteko astirik izan ez zelako etenda geratzen direnak. Ez da beti maitasun edo borondate falta; askotan egoerek erabakitzen dute, orduan atzean geratzen dena ez da herrialde bat bakarrik, baizik eta oihartzun bat: familiaren oihartzuna, mahai partekatu baten oihartzuna, modu berean existitzen ez den espazio baten oihartzuna. Leku berrian oraindik eraiki ez den tokiaren oihartzuna ere geratzen da, eta oraindik etxe sentitzen ez den zerbait bizitzen aritzearen sentsazio iraunkorra.
Emigratzen dugunon familiak ez dira hausten: bertan behera geratzen dira. Arnasketa eutsi bat bezala, beti datarik izaten ez duen promesa ireki bat bezala. Askotan ez da jakiten berriro elkartu ahal izango diren, dena ez baitago ahaleginaren edo desiraren mende. Badira beste errealitate batzuk ere -mugak, paperak, denborak, ekonomiak- pisatzen dutenak. Ziurgabetasun hori aipatzea dueluaren parte da.
Beti falta da tribua, ukimen maitatua, galdetu gabe ulertzen duen begirada. Hurbiltasunaren eta zaintzaren ziklo natural hori hausten denean, gorputzak min hartzen egiten du; antsietate handiagoa izaten dugu, tristura handiagoa, distantzia-sentsazio handiagoa. Horregatik hitz egiten da migrazioan konpondu gabeko dueluez: izan ere, norbaitek migratzen duenean, ezer ez da erabat desagertzen, denak han jarraitzen du, etenaldian. Erbestea, egia esan, denborarekin dator.
Eta, hala ere, hor jarraitzen dugu. Maitasunak eusten duelako jarraitzen dugu. Geratzen direnen eta goazenon maitasuna. Batzuetan airek eusten du; beste batzuetan promesei esker, eta askotan bizirik irauten du, absentzia gorabehera. Horregatik da garrantzitsua lotura bizirik mantentzea, erruak, nekeak edo errutinak elkar maite duten pertsonak urruntzen ez uztea. "Gero deituko dut" horri ohitura isil bihurtzen ez uztea. Maitasunak ere, distantzia dagoenean, intentzioa behar du.
Deitzea, idaztea, audio luzeak bidaltzea, ahalik eta gehien egon present. Hurbiltasun-estrategiak sortzea ez da keinu txikia: zaintza-modu bat da. Nostalgia ez da huts emozional bat; lotura-seinale bat da. Mira egiteagatik negar egiteak ez du inor ahul bihurtzen, gizatiarrago bihurtzen gaitu. Emigratzea ez da askatzea; eraldatzea da, absentzian bizitzen ikastea da, ahanztura bihur dadin utzi gabe.
Migratzaile askok irribarre egiten ikasten dugu ondo gaudela erakusteko. Denok egin dugu inoiz, nahiz eta barrutik erruak, beldurrak, babesgabetasunak eta orain nor garenaren inguruko galdera sakonak zamatzen jarraitu. Baina migratzea ez da soilik aurre egitea: sendatzea ere bada kontua, haztea, nortasun zabalagoa eraikitzea. Migrazioak ez du soilik gorputza leku fisiko batetik mugitzen; burua, emozioak, norbere burua kontatzeko modua mugitzen ditu.
Horregatik, prozesu honek erresilientziaz eta epairik gabe begiratua izan dadin eskatzen du. Bizitza ez da lineala; geruzaz egina dago, erritmo desberdinez, elkarrekin bizi diren errealitatez. Migrazio-historia bakoitzak bere eragina du. Badira isiluneak pisatzen eta handitzen dituzten jaiak, eta badira besarkatu, konpondu eta eusten dutenak ere. Migrazioak ez du bakarrik kentzen; eman ere egiten du... batzuetan isilean, beste batzuetan beharrezko distantzien bidez.
Bidean, emakume askok lotura berriak sortzen ditugu, eusten diguten errutinak eraikitzen ditugu. Babesleku eta etxe bihurtzen diren lagunak aurkitzen ditugu. Euste-zirkulu horiek ez dute ordezkatzen urrun geratu zena, baina laguntzen dute. Kontua ez da iraganarekin alderatzea edo lehiatzea, baizik eta oraina errealitate berri horrekin integratzea. Beste errealitate bat da, beste garai bat, bere buruarekin bakean egoteko beste modu bat -zintzoagoa-.
Egonkortasun-uneak badira, baita aipatzen zaila den korapiloa agertzen irenak ere. Ez da hauskortasuna; bizitza da, historia pertsonalak geruzak dituela gogoratuz, oroitzapenak orainarekin batera bizi direla, norberaren berreraikitze hori ez dela beti lehen begiratuan nabaritzen, baina gertatzen da.
Horregatik, urte berri honen lehen helburua hau da: juzgurik ez.
Eta praktikatu behar dugun lehen ez-juzgua geure buruarekikoa da. Zintzotasunez sentitzen duguna irakurtzea, nahiz eta tonu ezberdinetan etorri, bide horretan eusten duten eskuak, hitz aringarriak eta elikatzen duten lagunak baitaude.
Agian hor dago migrazio femeninoaren gakoa: ulertzea emigratzea, lagunen eta bide berrien artean, ez dela erabateko galera, prozesu bizia baizik. Non maitasunak, desagertzetik urrun, geratzeko modu berriak ikasten dituen -pazientzia eta samurtasunez-.
Laster arte.
Martha Ortega